Rượu Cần Nho Quan: Khám phá hương vị đặc trưng của loại rượu đặc sản Ninh Bình

Rượu Cần Nho Quan là loại rượu truyền thống được lên men tự nhiên, không qua quá trình chưng cất bằng lửa, tạo nên hương vị đặc trưng cay nồng, ngọt nhẹ và thơm thoảng của núi rừng Ninh Bình. Đây là đặc sản của đồng bào dân tộc Mường tại huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình, thường được coi là một trong ba loại rượu nổi tiếng của vùng đất Cố đô, bên cạnh rượu Kim Sơn và Lai Thành. Khác với các loại rượu thông thường, rượu Cần Nho Quan có độ cồn vừa phải, không gây nặng đầu hay khó chịu, mà mang lại cảm giác ấm áp, say đắm lòng người nhờ vị chua chua, ngọt ngọt xen lẫn cay cay từ men lá rừng. Loại rượu này không chỉ là đồ uống mà còn là nét văn hóa ẩm thực, thường xuất hiện trong các bữa ăn hàng ngày hoặc lễ hội, giúp gắn kết tình cảm gia đình và cộng đồng. Với du khách, thưởng thức rượu Cần Nho Quan là cách tuyệt vời để trải nghiệm bản sắc địa phương khi du lịch Ninh Bình.

Nguyên liệu làm rượu Cần Nho Quan chủ yếu từ các sản phẩm tự nhiên, tạo nên sự khác biệt so với rượu công nghiệp. Thành phần chính bao gồm:

• Gạo nếp: Được chọn loại gạo thơm ngon, xay nứt vỏ để giữ lớp màng vàng, giúp rượu có vị ngọt tự nhiên và độ sánh vừa phải.
• Men lá rừng: Đây là bí quyết đặc biệt, làm từ vỏ cây mun kết hợp củ giềng, củ gừng và lá ổi xanh, giã nhuyễn, vắt nước trộn với bột gạo nếp rồi nặn thành bánh nhỏ. Men phải ủ trong trấu để phồng lên và phơi khô khoảng 10 ngày, tạo men tự nhiên không dùng hóa chất.
• Các tinh bột khác: Có thể dùng khoai mì, lúa hoặc bắp, nhưng gạo nếp vẫn là lựa chọn phổ biến nhất để đảm bảo hương vị đậm đà.

Sự kết hợp này mang lại hương vị núi rừng độc đáo, với men lá giúp rượu lên men chậm rãi, tạo độ cồn nhẹ nhàng và thơm thoảng, khác hẳn rượu chưng cất thông thường.

Quy trình ủ rượu Cần Nho Quan hoàn toàn thủ công, đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm truyền đời của người Mường. Các bước chính như sau:

• Chuẩn bị nguyên liệu: Xay gạo nếp nứt vỏ, nấu thành cơm chín đều.
• Làm men: Giã nhuyễn vỏ cây mun, củ giềng, gừng và lá ổi, vắt nước trộn bột gạo nếp, nặn bánh và ủ trong trấu 10 ngày đến khi khô.
• Trộn và ủ: Trộn cơm gạo với men, cho vào ang sành hoặc vò đất, ủ kín từ 3 tháng trở lên để lên men tự nhiên, không dùng lửa chưng cất.
• Hoàn thiện: Khi ủ đủ thời gian, rượu sẵn sàng sử dụng bằng cách đổ nước sôi để nguội vào ang để ngấm, tạo nước rượu đầu tiên tinh túy nhất.

Quy trình này đảm bảo rượu giữ được hương vị nguyên bản, với độ cồn khoảng 15-20%, và có thể ủ lâu hơn để tăng độ đậm đà.

Rượu Cần Nho Quan thường được sử dụng trong các dịp lễ hội, Tết cổ truyền hoặc tiếp đón khách quý, thể hiện tinh thần đoàn kết và hiếu khách của người Mường. Trong bữa ăn hàng ngày, rượu xuất hiện như một phần không thể thiếu, giúp gắn kết gia đình qua những câu chuyện bên bếp lửa. Đặc biệt, trong các lễ hội dân tộc như Tết Mường hoặc lễ hội Tràng An, rượu cần là thức uống chính, kết hợp với món ăn như thịt nướng, cơm lam để tạo không khí vui tươi. Không chỉ dùng để giải sầu, rượu này mang tính xã hội cao, thường uống đông người để chia sẻ niềm vui, tránh uống một mình vì mất đi ý nghĩa văn hóa. Với du khách, đây là cơ hội trải nghiệm trong tour du lịch Ninh Bình, đặc biệt khi kết hợp với các món đặc sản địa phương.

Để thưởng thức rượu Cần Nho Quan trọn vẹn hương vị và đúng tinh thần bản địa, việc tuân theo nghi thức truyền thống của người Mường là yếu tố không thể thiếu. Cách uống không chỉ đơn thuần là thưởng rượu, mà còn là trải nghiệm văn hóa gắn kết cộng đồng.

• Chuẩn bị rượu: Đổ nước sôi để nguội vào ang, ủ trong khoảng 10–15 phút để rượu ngấm đều. Nước rượu đầu tiên thường đậm hương và ngọt nhất.
• Cách uống: Không dùng chén hay ly, mà cắm trực tiếp cần tre (trúc rỗng) xuống đáy ang và cùng nhau hút rượu.
• Không gian thưởng thức: Uống rượu cần trong không khí đông vui, quây quần, vừa uống vừa trò chuyện để cảm nhận rõ vị cay nhẹ, ngọt hậu và mùi thơm dịu.
• Món ăn kèm: Thịt xiên nướng, các món lá rừng hoặc lá é giúp cân bằng vị rượu và tránh say nhanh.
• Lưu ý: Nên bắt đầu bằng ngụm nhỏ để làm quen; rượu càng uống lâu sẽ nhạt dần, vì vậy lớp rượu đầu luôn được xem là tinh túy nhất.

Chính sự mộc mạc trong cách uống và tinh thần sẻ chia đã làm nên nét riêng của rượu Cần Nho Quan, khiến mỗi lần thưởng thức đều trở thành một kỷ niệm đáng nhớ.

Rượu Cần Nho Quan không chỉ là một thức uống truyền thống, mà còn là kết tinh của văn hóa, tập quán và đời sống tinh thần của cộng đồng người Mường nơi miền sơn cước Ninh Bình. Từ nguyên liệu tự nhiên, cách ủ thủ công đến nghi thức thưởng thức mang đậm tính cộng đồng, sự gắn kết, mộc mạc và bền bỉ theo thời gian. Giữa nhịp sống hiện đại, rượu Cần Nho Quan vẫn giữ được vị thế riêng như một nét chấm phá độc đáo trong bức tranh ẩm thực địa phương. Với những ai yêu thích khám phá đặc sản bản địa và chiều sâu văn hóa, đây không chỉ là hương vị để nhớ, mà còn là trải nghiệm đáng để tìm về và trân trọng.