Làng mộc Kim Bồng: Di sản nghệ thuật gỗ hơn 500 năm tuổi tại Hội An

Làng mộc Kim Bồng có vị trí địa lý thuận lợi, góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển của làng nghề truyền thống này.

• Địa điểm: Thôn Trung Hà, xã Cẩm Kim, TP. Hội An, tỉnh Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng)
• Vị trí: Nằm bên hữu ngạn sông Thu Bồn, cách Phố cổ Hội An khoảng 1–2 km qua cầu Cẩm Kim
• Khoảng cách: Cách Đà Nẵng khoảng 30 km, dễ di chuyển bằng xe máy hoặc ô tô

Làng nghề này không chỉ là nơi sản xuất mà còn là biểu tượng văn hóa, nằm gần các di sản nổi tiếng như phố cổ Hội An – Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO.

Làng mộc Kim Bồng được hình thành từ thế kỷ XV-XVI, khi những người thợ mộc lành nghề từ các tỉnh phía Bắc (như Thanh Hóa, Nghệ An) di cư vào miền Trung và lập nghiệp tại Hội An. Ban đầu, nghề mộc phát triển mạnh nhờ vị trí thương cảng sầm uất của Hội An, nơi giao thương với Trung Quốc, Nhật Bản và các nước châu Âu. Đến thế kỷ XVII-XVIII, làng đạt đỉnh cao với ba nhánh nghề chính: mộc kim (xây dựng nhà cửa, chùa chiền), mộc gia dụng (đồ nội thất) và mộc thuyền bè (đóng tàu).

Qua hơn 500 năm, làng đã trải qua nhiều thăng trầm, từ thời kỳ hoàng kim đóng góp cho kiến trúc Hội An đến giai đoạn suy thoái do chiến tranh và đô thị hóa. Tuy nhiên, từ những năm 1990, nhờ du lịch phát triển và nỗ lực bảo tồn, làng nghề hồi sinh. Ngày nay, khoảng 200 hộ dân vẫn duy trì nghề truyền thống, với các nghệ nhân như Huỳnh Ri – người được công nhận là nghệ nhân nhân dân, tiếp tục truyền dạy cho thế hệ trẻ. Lịch sử làng còn gắn liền với các lễ hội như "Phạt mộc" (cúng tổ nghề) vào ngày 12 tháng Giêng âm lịch, thể hiện sự tôn kính tổ tiên và cầu mong bình an.

Nghệ thuật chạm khắc gỗ tại làng mộc Kim Bồng nổi bật với kỹ thuật tinh xảo, tỉ mỉ, kết hợp giữa điêu khắc và hội họa. Các nghệ nhân sử dụng gỗ quý như lim, sến, mít hoặc gụ, khai thác từ rừng già miền Trung, để tạo nên những họa tiết sống động như rồng phượng, hoa lá, chim muông hoặc cảnh sinh hoạt đời thường. Quy trình chế tác bao gồm chọn gỗ, phác thảo, chạm khắc thô rồi tinh xảo, và cuối cùng là đánh bóng, tất cả đều làm thủ công, đòi hỏi kinh nghiệm hàng chục năm.

Điểm độc đáo là sự giao hòa giữa "thơ và họa" trong từng sản phẩm, nơi các nét chạm không chỉ đẹp mắt mà còn mang ý nghĩa triết lý, phong thủy. Nghệ nhân Huỳnh Ri, với hơn 50 năm kinh nghiệm, đã chạm khắc cho hàng trăm công trình, từ nhà cổ Hội An đến các di tích quốc gia. Ngày nay, làng còn áp dụng công nghệ hiện đại để bảo tồn, như sử dụng máy móc hỗ trợ nhưng vẫn giữ hồn cốt thủ công.

Sản phẩm gỗ của làng mộc Kim Bồng đa dạng, từ đồ lưu niệm đến công trình lớn. Tiêu biểu nhất là:

• Nhà cổ và kiến trúc gỗ: Các hoành phi, câu đối, cột kèo trong nhà cổ Hội An hầu hết do thợ Kim Bồng thực hiện.
• Đồ nội thất gia dụng: Bàn ghế, tủ thờ, giường tủ với họa tiết chạm khắc tinh tế, giá từ 5-50 triệu đồng tùy kích thước.
• Tượng gỗ và đồ trang trí: Tượng Phật, linh vật, tranh gỗ 3D, phổ biến làm quà lưu niệm, giá từ 200.000 VND.
• Mô hình tàu thuyền: Phục dựng tàu cổ Hội An, từng dùng cho giao thương quốc tế.
• Sản phẩm hiện đại: Đồ thủ công mỹ nghệ như hộp đựng trà, khay gỗ, kết hợp yếu tố đương đại để phù hợp thị trường du lịch.

Tất cả sản phẩm đều mang dấu ấn văn hóa Việt, với chất lượng cao và độ bền vượt trội nhờ kỹ thuật chống mối mọt truyền thống.

Làng mộc Kim Bồng không chỉ là nơi sản xuất mà còn là di sản văn hóa sống động, góp phần vào việc Hội An được UNESCO công nhận năm 1999. Giá trị lịch sử nằm ở việc lưu giữ nghề thủ công qua nhiều thế hệ, phản ánh sự giao thoa văn hóa Việt – Hoa – Nhật trong kiến trúc. Về văn hóa, làng thể hiện tinh thần cộng đồng qua các lễ hội như cúng tiền hiền, Phạt mộc, nơi dân làng cầu mong mùa màng bội thu và nghề nghiệp hanh thông.

Nơi đây còn là biểu tượng của sự bền vững, với nỗ lực "xanh hóa" di sản bằng cách sử dụng gỗ tái chế và giáo dục du lịch cộng đồng. Giá trị này giúp làng trở thành nguồn cảm hứng cho các nghiên cứu văn hóa, đồng thời góp phần bảo tồn bản sắc dân tộc trong bối cảnh hiện đại hóa.

Du lịch làng mộc Kim Bồng mang đến những trải nghiệm chân thực và gần gũi. Bạn có thể:

• Xem nghệ nhân làm việc: Ghé xưởng của các nghệ nhân để chứng kiến quy trình chạm khắc, từ cưa gỗ đến hoàn thiện sản phẩm.
• Thử làm mộc thủ công: Tham gia workshop làm đồ lưu niệm như khắc tên lên gỗ, giá khoảng 100.000-200.000 VND/người.
• Mua sắm sản phẩm: Chọn mua đồ thủ công chính hãng, hỗ trợ kinh tế địa phương.
• Khám phá làng quê: Dạo bộ quanh làng, ngắm sông Thu Bồn, thăm đình làng và tham gia lễ hội nếu đúng dịp.
• Kết hợp tour sông nước: Đi thuyền từ Hội An, kết hợp thăm làng gốm Thanh Hà hoặc làng rau Trà Quế.

Trải nghiệm này phù hợp cho gia đình, nhóm bạn hoặc du khách yêu văn hóa, giúp bạn hiểu sâu hơn về hồn cốt nghề mộc Việt Nam.

Từ phố cổ Hội An, bạn có thể dễ dàng đến làng mộc Kim Bồng chỉ trong 10-15 phút:

• Bằng xe đạp hoặc xe máy: Thuê xe tại Hội An (giá 50.000-100.000 VND/ngày), đi qua cầu Cẩm Kim, theo đường Nông Thôn đến thôn Trung Hà. Đường dễ đi, cảnh đẹp.
• Bằng thuyền: Từ bến sông Hoài, mua tour thuyền khoảng 150.000 VND/người, kết hợp ngắm sông Thu Bồn.
• Bằng xe buýt hoặc taxi: Xe buýt địa phương rẻ (20.000 VND), taxi khoảng 100.000 VND/chiều.
• Thời gian lý tưởng: Sáng sớm (7-10h) hoặc chiều muộn (15-18h) để tránh nắng nóng. Vé vào làng miễn phí, nhưng một số xưởng có phí tham quan 20.000 VND.

Lưu ý: Mặc trang phục lịch sự, tôn trọng nghệ nhân, và mua sản phẩm để ủng hộ làng nghề. Nếu đi nhóm, nên đặt tour hướng dẫn viên để có thông tin chi tiết.

Làng mộc Kim Bồng không chỉ là nơi lưu giữ một nghề thủ công hơn 500 năm tuổi, mà còn là không gian kết tinh của tri thức dân gian, kỹ thuật chạm khắc tinh xảo và chiều sâu văn hóa xứ Quảng. Qua từng thớ gỗ, từng đường đục, các nghệ nhân Kim Bồng đã gìn giữ và truyền lại giá trị của sự bền bỉ, sáng tạo và tôn trọng truyền thống – những yếu tố làm nên linh hồn của làng nghề. Trong dòng chảy hiện đại hóa, làng mộc Kim Bồng vẫn hiện diện như một minh chứng sống cho tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch bền vững. Ghé thăm Kim Bồng không chỉ là hành trình tìm hiểu một làng nghề cổ, mà còn là cơ hội để lắng nghe câu chuyện của lịch sử, cảm nhận nhịp sống chậm và trân trọng những giá trị thủ công đang dần trở nên hiếm hoi.