Khám phá bản Người Mường trong Vườn Quốc Gia Cúc Phương: Văn hóa, ẩm thực và trải nghiệm

Được thành lập vào năm 1962, Vườn Quốc Gia Cúc Phương là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, nằm trên địa phận ba tỉnh Ninh Bình, Hòa Bình và Thanh Hóa. Không chỉ nổi tiếng bởi hệ sinh thái rừng nguyên sinh đa dạng, nơi đây còn lưu giữ những giá trị văn hóa bản địa đặc sắc của người Mường vùng đệm.

Tại xã Cúc Phương (huyện Nho Quan, Ninh Bình), khoảng 86% dân số là người Mường, sinh sống lâu đời trong các bản làng nằm nép mình bên những cánh rừng xanh thẳm. Qua nhiều thế hệ, cộng đồng nơi đây vẫn gìn giữ nguyên vẹn nếp sống truyền thống với những ngôi nhà sàn mộc mạc, ruộng bậc thang, nghề dệt thổ cẩm cùng các nghi lễ văn hóa cổ truyền đặc trưng. Không chỉ là cư dân bản địa, người Mường còn là những người đồng hành bền bỉ trong hành trình bảo vệ rừng Cúc Phương từ những ngày đầu thành lập. Sự gắn bó giữa con người và thiên nhiên đã tạo nên một không gian sống hài hòa, nguyên sơ và đầy bản sắc.

Những bản Mường như bản Khanh hay các bản làng gần hồ Mạc mang đến cảm giác bình yên, chân thực và gần gũi – khác biệt hoàn toàn với nhịp du lịch thương mại hóa thường thấy. Đây cũng chính là điểm hấp dẫn dành cho những ai muốn tìm về vẻ đẹp nguyên bản của thiên nhiên và văn hóa vùng cao Bắc Bộ.

Người Mường thuộc nhóm ngôn ngữ Việt-Mường, có nguồn gốc lâu đời liên quan đến văn hóa Hòa Bình (hàng chục nghìn năm). Ở Cúc Phương, văn hóa được bảo tồn mạnh mẽ qua:

• Nhà sàn và kiến trúc: Nhà sàn truyền thống làm từ gỗ, tre, lợp lá cọ hoặc ngói. Không gian thoáng đãng, chia rõ khu vực sinh hoạt, bếp và nơi tiếp khách. Du khách ngủ nhà sàn sẽ cảm nhận nhịp sống chậm rãi, tiếng suối, tiếng gió rừng.
• Trang phục và nghề dệt thổ cẩm: Phụ nữ Mường nổi tiếng với váy, áo, khăn đội đầu thổ cẩm họa tiết hình học, hoa văn tinh xảo. Nghề dệt là di sản văn hóa, du khách có thể tham gia trải nghiệm dệt vải thủ công.
• Nghi lễ và lễ hội:
  • Mo Mường: Nghi lễ cổ xưa (di sản văn hóa phi vật thể quốc gia), bao gồm mo kể chuyện “Đẻ đất đẻ nước” và mo dẫn đường linh hồn. Thầy Mo là người giữ gìn tri thức dân gian.
  • Lễ hội Cơm mới, Khai Hạ, dựng cây nêu: Tái hiện tại các sự kiện như Tuần lễ Cúc Phương Đại Ngàn, với cồng chiêng, hát đúm, múa dân gian.
  • Tín ngưỡng: Thờ cúng tổ tiên, thần núi, thần nước – thể hiện sự hòa hợp với thiên nhiên.
• Âm nhạc và trò chơi dân gian: Cồng chiêng, hát dân ca, ném còn, đu tiên, cà kheo... thường biểu diễn quanh lửa trại.

Những giá trị này không chỉ là di sản mà còn góp phần giáo dục bảo tồn môi trường cho du khách.

Ẩm thực Mường Cúc Phương nổi bật bởi nguyên liệu sạch từ rừng, suối và nương rẫy. Món ăn dân dã nhưng giàu dinh dưỡng, thường dùng lá rừng làm gia vị hoặc thuốc.

Các món đặc sản nổi bật:

• Thịt lợn Mường thui luộc hoặc thịt chua: Lợn thả rừng, thịt chắc nạc, thơm ngon. Thịt chua lên men tự nhiên ăn kèm rau rừng.
• Gà đồi, dê núi, cá suối nướng: Gà thả vườn nấu măng chua, cá suối tươi nướng lá chuối hoặc muối ớt rừng.
• Măng đắng, rau rừng, lá đu đủ đực: Măng chua nấu thịt, lá và hoa đu đủ đực xào hoặc luộc chấm mắm. Nhiều món mang tính “thuốc” dân gian.
• Cơm lam, rượu cần (rượu men lá): Cơm nếp nướng trong ống tre thơm lừng. Rượu cần nhâm nhi quanh lửa trại, mang hương vị đặc trưng núi rừng.
• Mâm cỗ lá: Dùng lá rừng làm “đĩa”, quây quần cộng đồng – trải nghiệm văn hóa sâu sắc.

Du khách có thể thưởng thức tại homestay hoặc nhà hàng địa phương. Nhiều món còn là sản phẩm OCOP, hỗ trợ kinh tế cộng đồng.

Du lịch bản Người Mường ở Cúc Phương mang đến vô vàn trải nghiệm kết hợp giữa văn hóa và thiên nhiên. Một trong những hoạt động phổ biến là trekking qua rừng nguyên sinh, dài khoảng 15km, dẫn đến bản Mường Khanh, nơi bạn có thể ngủ đêm tại nhà sàn và tham gia sinh hoạt cộng đồng. Chương trình 3 ngày 2 đêm thường bao gồm thăm trung tâm cứu hộ thú linh trưởng, Động Người xưa, và giao lưu văn hóa tại bản.

Bạn có thể trải nghiệm homestay ở nhà sàn, học dệt thổ cẩm, nấu ăn truyền thống, hoặc tham gia múa sạp bên lửa trại. Các hoạt động khác như xem động vật đêm, lội suối, cắm trại, hoặc chèo thuyền trên sông sẽ giúp bạn gần gũi hơn với thiên nhiên. Đừng quên ghé vườn thực vật, đỉnh Mây Bạc hay cây chò ngàn năm để hoàn thiện hành trình.

Để có chuyến đi an toàn, hãy chọn mùa xuân hoặc thu, mang theo đồ dùng cá nhân và tôn trọng phong tục địa phương.

Hành trình khám phá bản Người Mường trong Vườn Quốc Gia Cúc Phương không chỉ mở ra một thế giới văn hóa đặc sắc mà còn mang lại những trải nghiệm chân thật về đời sống, ẩm thực và truyền thống của cộng đồng bản địa. Nếu bạn muốn tận hưởng trọn vẹn vẻ đẹp thiên nhiên nguyên sơ kết hợp khám phá bản Mường một cách thuận tiện, an toàn và nhiều trải nghiệm nhất, hãy lựa chọn tour du lịch Vườn Quốc Gia Cúc Phương trọn gói của Sovaba Travel. Với đội ngũ hướng dẫn viên am hiểu văn hóa địa phương, lịch trình tối ưu, dịch vụ chuyên nghiệp và giá thành hợp lý, Sovaba Travel sẽ đồng hành cùng bạn tạo nên một chuyến đi đầy cảm hứng và đáng nhớ.